Het genderneutrale toilet: één deur, kortere rij

In cultuurhuizen, scholen, kantoren en steeds meer horecazaken verdwijnt het onderscheid tussen twee deuren. Wat ervoor in de plaats komt is meestal hetzelfde: een rij afgesloten cabines op een gemeenschappelijke gang, met de wasbakken in het midden.

Een genderneutraal toiletbordje in het Zweeds Natuurhistorisch Museum. Foto: Anne Jea., CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Wat er praktisch verandert

Voor de meeste bezoekers verandert er weinig: je gaat een cabine binnen, je doet de deur dicht, klaar. Wat er wél verandert, zit in de details van het ontwerp:

• Cabines lopen van vloer tot plafond. Dat is de standaard bij unisex sanitair, en het is meteen een verbetering op de klassieke cabine met een spleet onder en boven de deur.
• De wasbakken staan in de open gang. Zichtbaar, en daardoor in de praktijk properder en veiliger dan een afgesloten voorruimte.
• Urinoirs staan apart of achter een eigen deur, wanneer ze er nog zijn.

Waarom de rij korter wordt

Dit is het argument dat zelfs overtuigt wie er verder niets in ziet: één rij voor tien deuren wacht korter dan twee rijen voor vijf deuren. Elke cabine die vrijkomt, is beschikbaar voor de eerstvolgende in de rij, ongeacht wie dat is. Bij twee gescheiden blokken staat de ene rij stil terwijl er aan de andere kant deuren openstaan.

Bij gescheiden sanitair komt daar de scheve verdeling van plaatsen nog eens bovenop — twee tot drie urinoirs in de ruimte van één cabine, en langere bezoeken aan de cabinekant. Die rekensom staat volledig uitgewerkt in waarom de rij aan het damestoilet altijd langer is.

Voor wie het echt uitmaakt

• Ouders met een kind van het andere geslacht. Een vader met een dochter van vijf hoeft niet meer te kiezen tussen twee ongemakkelijke opties. Zie onderweg met kinderen.
• Mantelzorgers. Wie iemand begeleidt naar het toilet, staat bij gescheiden sanitair per definitie aan de verkeerde deur.
• Transgender en non-binaire mensen, voor wie de keuze tussen twee deuren dagelijks een confrontatie kan zijn.
• Iedereen die zich ooit vergist heeft. Er is geen verkeerde deur meer.

Het aangepaste toilet was overigens altijd al genderneutraal: één ruime cabine, één deur, voor iedereen. Dat model is precies wat er nu breder uitgerold wordt. Zie wat een toilet echt toegankelijk maakt.

Waarom je het niet op deze kaart vindt

Onze gegevens komen uit OpenStreetMap, en daar bestaat wel degelijk een veld voor wie een toilet mag gebruiken (unisex, male, female). In België is dat bij zo goed als niemand ingevuld — hetzelfde probleem als bij de eurosleutel, waar het veld bestaat en er landelijk twee toiletten mee getagd zijn. Zie de eurosleutel.

Wat we wél tonen is de opstelling: urinoir, zittend of allebei. Dat is ingevuld bij 713 toiletten — 193 uitsluitend urinoir, 258 zittend, 262 beide — en het is voorlopig de bruikbaarste benadering van wat je achter de deur aantreft. Hoe onze gegevens tot stand komen, staat in hoe deze kaart gemaakt is.

De bezwaren, en wat ervan klopt

Het meest gehoorde bezwaar gaat over veiligheid. Wat de ontwerpen daarop antwoorden: cabines van vloer tot plafond, wasbakken in een open en zichtbare gang, en een doorloop in plaats van een afgesloten voorruimte. Dat is aantoonbaar overzichtelijker dan het klassieke damestoilet achter een dichte deur op het einde van een gang.

Het tweede bezwaar is praktisch en klopt wél gedeeltelijk: verbouwen kost geld. Een bestaand blok omvormen is duurder dan de bordjes vervangen. Waar het snel gaat, is dan ook bij nieuwbouw en renovatie — cultuurcentra, scholen, kantoren — en bij horecazaken die toch al één cabine hadden.

Kom je een genderneutraal toilet tegen dat hier nog niet op staat? Voeg het toe via het formulier onderaan een toiletpagina, of zoek eerst wat we in jouw gemeente al kennen.