De plaszuil op straat: waarom hij er alleen ‘s nachts staat
Op een uitgaansplein staat op vrijdagavond plots een metalen zuil die er donderdag niet stond. Zaterdagochtend is hij weg, en het enige wat je nog ziet is een rond deksel in de kasseien. Dat is een wegzinkend urinoir, en het is een van de merkwaardigste stukken straatmeubilair van het land.
Een wegzinkende plaszuil op een plein in Den Haag; de omtrek in de bestrating toont waar hij in de grond verdwijnt. Foto: Photocapy, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.
Wat het oplost
Steden plaatsen deze zuilen om één reden: wildplassen in uitgaansbuurten. Op een plein met vijf cafés is het probleem niet het hele etmaal, het is drie nachten per week tussen elf en vier. Een vast toiletgebouw zou daar de rest van de week staan te staan — in de weg, dichtgeplakt, en een doelwit voor vandalisme.
De oplossing is een urinoir dat er alleen is wanneer het nodig is. Overdag zit het onder de grond en is het plein gewoon een plein. Vanaf de avond komt het omhoog, elektrisch of hydraulisch, bediend van op afstand of op een vaste tijd.
Wat wildplassen je in België kan kosten, staat in wildplassen in België.
Wie er niets aan heeft
Dit is de eerlijke helft van het verhaal. Een plaszuil is een urinoir: open, staand, zonder deur en zonder zitplaats. Dat betekent:
- Wie moet zitten, kan er niet terecht. Vrouwen, kinderen, veel oudere mensen, iedereen met een aandoening die zitten vereist.
- Er is geen wasbak. Geen water, geen zeep, geen papier.
- Er is geen privacy. Halfhoge schotten, midden op een plein.
- Rolstoeltoegankelijk is het niet.
Een stad die alleen plaszuilen plaatst, lost het probleem dus op voor één deel van de bevolking en laat de rest staan waar ze stond. Dat is precies de scheeftrekking die waarom de rij aan het damestoilet altijd langer is uit de doeken doet, en het is het argument dat in elke gemeenteraad terugkomt wanneer er een nieuwe zuil op tafel ligt.
Wat er op deze kaart staat
De verhouding zit ook in onze gegevens. Waar de opstelling ingevuld is, gaat het bij 193 toiletten om een urinoir, bij 258 om een zittend toilet en bij 262 om allebei. Voor de overige 2.402 is het veld leeg.
Met andere woorden: van wat we weten, is meer dan een kwart uitsluitend urinoir. Wie op zoek is naar een toilet waar je kunt zitten, heeft aan die eerste categorie niets — en dat is precies waarom we het onderscheid tonen in plaats van alles op één hoop te gooien. Het verschil tussen beide staat uitgelegd in urinoir of toilet?.
Wegzinkende zuilen zelf staan bijna nooit als aparte punten op de kaart: ze zijn er maar een deel van de tijd, en OpenStreetMap tekent liefst dingen in die er altijd zijn.
De vaste varianten
Naast de wegzinkende zuil bestaan er twee neven die je vaker tegenkomt:
| Type | Wanneer | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| Wegzinkende zuil | Alleen ‘s avonds en ‘s nachts | Verdwijnt overdag volledig in de grond |
| Vaste openluchtplaszuil | Permanent | Vaak gietijzer of staal, meerdere plaatsen per zuil |
| Verplaatsbare cabine | Bij evenementen | Aangevoerd per vrachtwagen, zie festivaltoiletten |
De vaste openluchtplaszuil is het klassieke Belgische en Nederlandse straatbeeld en staat er wél het hele jaar. Die vind je regelmatig terug op onze kaart, meestal met de opstelling op urinoir.
Praktisch
- Zoek je ‘s nachts een volwaardig toilet, dan is een plaszuil geen antwoord. Kijk in de radar naar wat er nu open is en lees een toilet ‘s nachts.
- Een zelfreinigende cabine in dezelfde buurt is bijna altijd de betere optie: die heeft een deur, een pot en een wasbak. Zie het zelfreinigende straattoilet.
- Handen wassen kan hier niet. Zie wc-papier en zeep voor wat dat in de praktijk betekent.
Staat er in jouw stad een plaszuil die hier ontbreekt? Voeg ze toe via het formulier onderaan een toiletpagina, en zet er de opstelling bij — dat veld is precies wat iemand anders nodig heeft om te weten of hij er iets aan heeft.